തിരുവനന്തപുരം. മലയാള ചലച്ചിത്രമേഖലയിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രസംവിധായകനും തിരക്കഥാകൃത്തുമാണ് ആർ. ശരത്. തന്റെ കരിയറിന്റെ തുടക്കത്തിൽ തന്നെ അന്തർദേശീയതലത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രപ്രവർത്തകരുടെ നിരയിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേര് ഇടംനേടി.
ഒൻപത് അന്താരാഷ്ട്ര പുരസ്കാരങ്ങളും ഒരു ദേശീയ പുരസ്കാരവും നാല് കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരങ്ങളും അദ്ദേഹം നേടിയിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര വേദികളിലും പ്രദർശിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2000-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ‘സായഹ്നം’ എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് ശരത് ചലച്ചിത്രരംഗത്തേക്ക് കടന്നുവരുന്നത്. സംവിധായകനും തിരക്കഥാകൃത്തുമായുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ അരങ്ങേറ്റ ചിത്രമായിരുന്നു ഇത്. ഈ ചിത്രം കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരങ്ങളിൽ നിരവധി പ്രശംസകൾ നേടി. സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരങ്ങളിൽ അമ്പരപ്പിക്കുന്ന ഏഴ് പുരസ്കാരങ്ങളും നവാഗത സംവിധായകനുള്ള ഇന്ദിരാഗാന്ധി ദേശീയ പുരസ്കാരവും ‘സായഹ്നം’ സ്വന്തമാക്കി. 2001-ലെ മ്യൂണിക്ക് അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രമേളയിലെ മത്സര വിഭാഗത്തിൽ ഈ ചിത്രം പ്രദർശിപ്പിക്കുകയും തുടർന്ന് മറ്റ് നിരവധി പ്രശസ്തമായ അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രമേളകളിലേക്ക് ക്ഷണിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
തന്റെ അടുത്ത ഫീച്ചർ ചിത്രമായ ‘സ്ഥിതി’യിൽ, വിധിയുടെ പരീക്ഷണങ്ങളെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന ഒരു মধ্যവർത്തി ദമ്പതികളുടെ പിരിമുറുക്കം നിറഞ്ഞ കഥയാണ് ശരത് അവതരിപ്പിച്ചത്. 2003-ലെ ബാങ്കോക്ക് അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രമേളയിൽ പ്രീമിയർ ചെയ്ത ഈ ചിത്രം, പ്രദർശിപ്പിച്ച വിവിധ അന്താരാഷ്ട്ര മേളകളിൽ നിന്നും മികച്ച അഭിപ്രായങ്ങൾ നേടി. ഗ്രാമീണ കേരളത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിലുള്ള ഹൃദയവിദാരകമായ ഒരു നാടകീയ ചിത്രമായ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൂന്നാമത്തെ ഫീച്ചർ ചിത്രം ‘ശീലാവതി’ (2006) ഗുരുതരമായ സാമൂഹിക തിന്മകളെ വെളിച്ചത്തുകൊണ്ടുവന്നു. ഗ്രാമത്തിന് പുറത്തുനിന്നെത്തിയ രണ്ട് യുവാക്കളുടെ അനുഭവങ്ങളിലൂടെയാണ് കഥ വികസിച്ചത്. ചിത്രം ബോക്സ് ഓഫീസിൽ വിജയം നേടുകയും നിരൂപകരിൽ നിന്നും അനുകൂലമായ അഭിപ്രായങ്ങൾ സ്വന്തമാക്കുകയും ചെയ്തു. തായ്വാനിലെ ഏഷ്യ പസഫിക് ചലച്ചിത്രമേളയിൽ ചിത്രം പ്രീമിയർ ചെയ്യപ്പെട്ടു.
ഇന്തോ-ചൈനീസ് സംയുക്ത സംരംഭമായ ‘ദി ഡിസയർ – എ ജേർണി ഓഫ് എ വുമൺ’ (2011) എന്ന ഹിന്ദി ചലച്ചിത്രത്തിന്റെ രചനയും സംവിധാനവും ശരത് നിർവഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ അതുല്യ ചിത്രം വിവിധ അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രമേളകളിൽ പ്രദർശിപ്പിക്കുകയും നിരവധി ബഹുമതികൾ നേടുകയും ചെയ്തു. ജനീവ അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രമേളയിലെ മികച്ച ചിത്രത്തിനുള്ള പുരസ്കാരമാണ് ഇതിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനം. ന്യൂജർസി, ന്യൂയോർക്ക്, ബോസ്റ്റൺ, ലണ്ടൻ ഏഷ്യൻ അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രമേളകളിൽ ഈ ചിത്രം പുരസ്കാരങ്ങൾ നേടി. ഒരു ഇന്ത്യൻ ശാസ്ത്രീയ നർത്തകിയുടെയും യാത്രാമധ്യേ അവൾക്ക് പരിചയപ്പെടുന്ന ഒരു ചൈനീസ് കലാകാരനോടുള്ള അവളുടെ പ്രണയത്തിന്റെയും സംഭവബഹുലമായ യാത്രയാണ് ‘ദി ഡിസയർ’ ചിത്രീകരിക്കുന്നത്. ഇന്ത്യൻ നടിയായ ശിൽപാ ഷെട്ടിയും ചൈനീസ് സൂപ്പർതാരം സിയാ യുവും അഭിനയിച്ച ഈ ചിത്രം അതിരുകൾക്കതീതമായ സ്നേഹത്തിന്റെ പ്രമേയത്തെ ആഘോഷിക്കുന്നു. മതത്തിന്റെ യാഥാസ്ഥിതികവും യാഥാസ്ഥിതികമല്ലാത്തതുമായ വഴികൾ തമ്മിലുള്ള എന്നെന്നേക്കുമുള്ള അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പുതിയ ചിന്താചക്രവാളങ്ങൾ ‘പരുദീസ’യിലൂടെ (2012) ശരത് അവതരിപ്പിച്ചു. മെക്സിക്കൻ അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രമേളയിലും ആംസ്റ്റർഡാം ചലച്ചിത്രമേളയിലും പരുദീസ പുരസ്കാരങ്ങൾ നേടി. ഈ ജനപ്രിയ ചിത്രം ഇന്നും അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രമേളകളിൽ പ്രദർശിപ്പിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.
തന്റെ കരിയറിലൂടെ എക്കാലവും വിസ്മയിപ്പിക്കുന്ന പ്രതിഭയായ ചാർളി ചാപ്ലിന് ആദരവമർപ്പിക്കുന്നതാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ‘ബുദ്ധൻ ചിരിക്കുന്നു’ എന്ന ചിത്രം. ചാപ്ലിന്റെ അഭിനയജീവിതത്തിന്റെ ശതാബ്ദി ആഘോഷവേളയിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തെ ഈ ചിത്രം ആഘോഷമാക്കുന്നു. ചാപ്ലിനെ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ ഹാസ്യനടനാണ് ചിത്രത്തിലുള്ളത്. തന്റെ ജീവിതം ചാപ്ലിന്റേതുപോലെയാണെന്ന് വിശ്വസിക്കുകയും തന്റെ നായകനെ വലിയ സ്ക്രീനിൽ അവതരിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ആളാണ് അദ്ദേഹം. എന്നിരുന്നാലും, അന്തരിച്ച ആ ഇതിഹാസത്തിന്റെ അന്ധമായ അനുകരണത്തെ അദ്ദേഹം തള്ളിക്കളയുന്നു. ഓട്ടിസവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന സാമൂഹിക കളങ്കങ്ങളെയാണ് ശരത്തിന്റെ ഏറ്റവും പുതിയ ചിത്രമായ ‘സ്വയം’ ചിത്രീകരിക്കുന്നത്. ഓട്ടിസമുള്ള ഒരു കുട്ടിയെ ഉൾക്കൊള്ളാത്ത സമൂഹത്തിൽ അതിജീവനത്തിനായി ഒരു കുട്ടിയും അമ്മയും എങ്ങനെയാണ് പ്രതിസന്ധികളെ തരണം ചെയ്യുന്നതെന്ന് ചിത്രം കാണിക്കുന്നു.
അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ പ്രശംസ നേടിയ തന്റെ ഡോക്യുമെന്ററിയായ ‘ദി പെയിന്റഡ് എപിക്സ്’ ചിത്രീകരിക്കുന്നതിനിടയിൽ, കിലുനൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് രാജാ രവിവർമ്മയുടെ അപൂർവ്വമായ ചില ഭിത്തിചിത്രങ്ങൾ (മ്യൂറൽ പെയിന്റിങ്സ്) ശരത് കണ്ടെത്തി. യാദൃശ്ചികമായ ഈ കണ്ടെത്തൽ ഭിത്തിചിത്രങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനത്തിന് വലിയ സംഭാവനയായി മാറി. ഭിത്തിചിത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് വിശദമായി പഠിച്ച ശരത്തിന്, മ്യൂറൽ ഗവേഷണത്തിനായി 1996-ൽ ഭാരത സർക്കാരിന്റെ സാംസ്കാരിക വകുപ്പിന്റെ ജൂനിയർ ഫെലോഷിപ്പ് ലഭിച്ചു. സമകാലിക പ്രമേയങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന പരീക്ഷണാത്മക നോൺ-ഫീച്ചർ ചിത്രങ്ങളുടെ നിർമ്മാണത്തിലാണ് അദ്ദേഹം ഇപ്പോൾ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.
ഇതുവരെ 10 ഡോക്യുമെന്ററികളും 5 ഹ്രസ്വചിത്രങ്ങളും ശരത്തിന്റെ പേരിലുണ്ട്. ‘പുരാനി ധുൻ’ (ഹിന്ദി), ‘ദി പെയിന്റഡ് എപിക്സ്’, ‘ഡിവൈൻ ലവ്’, ‘ലാസ്യാംഗന’ തുടങ്ങിയവ തങ്ങളുടെ ദൃശ്യകാവ്യത്തിലൂടെയും ക്ലാസിക് ആവിഷ്കാരത്തിലൂടെയും ഇന്ത്യയിലും വിദേശത്തുമുള്ള കലാസ്വാദകരെ മയപ്പെടുത്തി. പ്രശസ്ത കവി ഒ.എൻ.വി. കുറുപ്പിന്റെ അതേ പേരിലുള്ള പ്രശസ്തമായ മലയാള കവിതയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി, പരിസ്ഥിതി-സ്ത്രീവാദ സൗന്ദര്യശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ച് തയ്യാറാക്കിയ ‘ഭൂമിക്കു ഒരു ചരമഗീതം’ എന്ന ഡോക്യുമെന്ററി-ഫിക്ഷൻ ഹ്രസ്വചിത്രം അതിന്റെ ശൈലിയുടെ പേരിൽ ഏറെ പ്രശംസിക്കപ്പെടുകയും നാട്ടിലും വിദേശത്തുമുള്ള ഉന്നതരായ സദസ്സുകൾക്ക് മുന്നിൽ പ്രദർശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.
ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യത്തിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദധാരിയായ ആർ. ശരത്, ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാണത്തിലും ജേണലിസത്തിലും ഔദ്യോഗിക പരിശീലനം നേടിയിട്ടുണ്ട്. ആദരണീയനായ ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രപ്രവർത്തകൻ ഷാജി എൻ. കരുണും സ്വിസ് ലെജൻഡ് മാർക്കൂസ് ഇംപൂഫിന്റെയും കീഴിൽ അപ്രന്റീസായി പ്രവർത്തിച്ചുകൊണ്ടാണ് അദ്ദേഹം തന്റെ കഴിവുകൾ മെച്ചപ്പെടുത്തിയത്.
കേരള സർക്കാർ ഇൻഫർമേഷൻ ആൻഡ് പബ്ലിക് റിലേഷൻസ് വകുപ്പിൽ ഡെപ്യൂട്ടി ഡയറക്ടറായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ച അദ്ദേഹം അടുത്തിടെയാണ് വിരമിച്ചത്. കേരള സംസ്ഥാന സാംസ്കാരിക വകുപ്പിന് കീഴിൽ എം.പി.സി.സി ഡയറക്ടറായും ഭാരത് ഭവൻ സെക്രട്ടറിയായും അദ്ദേഹം മുമ്പ് സേവനം അനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. ന്യൂഡൽഹിയിലെ ഇന്ദിരാഗാന്ധി നാഷണൽ സെന്റർ ഫോർ ആർട്സും യു.എസിലെ സെറോക്സ് പൗലോ ആൾട്ടോ റിസർച്ച് സെന്ററിന്റെ മൾട്ടിമീഡിയ ഡിസൈൻ വൈദഗ്ധ്യവും ചേർന്ന് സഹകരിച്ച് നടത്തിയ, ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ പ്രശസ്തമായ മൾട്ടിമീഡിയ പ്രോജക്റ്റായ ‘ഗീതഗോവിന്ദ’ത്തിൽ വിഷ്വൽ ഡയറക്ടറായി പ്രവർത്തിക്കാനുള്ള ബഹുമതിയും ശരത്തിന് ലഭിച്ചു. 1997-ൽ ഈ മൾട്ടിമീഡിയ സംരംഭത്തിനായി തിരക്കഥ രചിച്ചത് ഡോ. കപില വാത്സ്യായൻ ആണ്. ലണ്ടനിൽ നടന്ന 2007-ലെ IUKFF-ന്റെ ഫെസ്റ്റിവൽ ഡയറക്ടറായിരുന്നു അദ്ദേഹം. 2011-ലെ ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരത്തിന്റെ ജൂറി അംഗമായും 2012-ലെ കേരള സംസ്ഥാന ടെലിവിഷൻ അവാർഡിന്റെ ജൂറി ചെയർമാനായും അദ്ദേഹം സേവനം അനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.